Genetica

Genetica is een ingewikkelde materie.  Als fokker zijnde is het belangrijk om de basiskennis van kleur vererving bij katten te begrijpen. De basiskennis van hoe eigenschappen van katten overerven onontbeerlijk voor hen die met katten (willen gaan) fokken.

Wij als fokker vinden het daarom ook erg belangrijk om een stuk over genetica te schrijven op onze website.

De basis genetica

Het lichaam van een kat is opgebouwd uit cellen. Een cel bestaat uit een celkern waar DNA in zit en een cytoplasma waar organellen inzitten. Als wij naar iemand zijn karyotype kijken, kijken wij naar al zijn of haar chromosomen, hierin is al het DNA zichtbaar.

Een kat heeft 38 chromosomen, bij katten komen chromosomen altijd in paren voor dus 19 paren. Er bestaan verschillende chromosomenparen, die bevatten erfelijke eigenschappen zoals bouw, lengte, kleuren, patronen en karakter, maar ook erfelijke ziektes. Elk chromosoom heeft een stukje DNA, die weer uit genen bestaan.

In de chromosomen zit gen met harde en verdunde kleuren. Voor harde kleuren, zoals zwart, is het gen D (dominant) en is een verdunde kleur, zoals licht d (recessief). Dominanten kleuren zullen dus in de meeste gevallen vaker zichtbaar zijn dan een recessieven kleur.

Een cel die van alle chromosomen heeft slechts één exemplaar, dit noemen we haploïd.

Bij dominante vererving van een eigenschap hoeft een individu maar van ouder het chromosoom voor deze eigenschap te vererven om de eigenschap te vertonen.
Bij recessieve vererving zal het individu van beide ouder een chromosoom van deze eigenschap moeten vererven om deze te gaan vertonen.

homozygoot-> Het genenpaar bevat 2 gelijken allelen.
Dit gen heeft hij ontvangen van beiden ouders die het zelfde gen hebben doorgegeven. Dit kan een dominant of recessief eigenschap zijn.

heterozygoot-> Het genenpaar bevat 2 ongelijken allelen.
Wanneer het allel dat door de moeder anders is als van de vader wat doorgegeven wordt, heb je te maken met heterozygoot. Als één van de ouders het dominante gen doorgeeft zullen de kittens dit dominante gen ook vertonen. Dit kitten zal ook dragend zijn van een recessief gen, alleen zal dit niet tentoongesteld worden.

Inhibitor gen -> De inhibitor gen heeft  invloed op het kleur van de kat. Het gen haalt het pigment van het haar weg zodat de warme grondkleur uit de vacht verdwijnt, daarom is de haarinzet niet gelig van kleur maar wit dit is een dominante gen.

Agouti -> De eigenschap agouti of ook wel tabby of lynx genoemd is te vinden op een chromosoom op de locatie A (agouti). Agouti is de aanwezigheid van streepjes in de vacht van de kat.
Agouti is dominant en dat betekend dat de kat maar 1 allel nodig heeft om de eigenschap in de vacht te zien. Wanneer een kat Agouti is wordt dit genetisch neergeschreven als A. Wanneer een kat geen Agouti draagt wordt dit genetisch neergeschreven als a. en kat kan drager zijn van non-agouti (Aa).

Geslacht

Er bestaan twee geslachts chromosomen, een X-chromosoom en een Y-chromosoom. De combinatie van deze chromosomen bepaalt of een kat een poes of kater is.

Het geslacht is afhankelijk van wat voor chromosomen er door gegeven worden. Poezen hebben XX chromosomen en katers XY. Poezen kunnen alleen X doorgeven, de kater bepaald het geslacht door een X of Y door te geven.

Bij zoogdieren en dus ook katten geld altijd dat:

XY = Mannelijk   XX = Vrouwelijk

Inteelt en Verwantschap

Inteelt en verwantschap worden soms door elkaar gehaald. Hieronder een uitleg over deze twee begrippen.

Inteelt

Inteelt ontstaat wanneer de ouders van een kitten gemeenschappelijke voorouders hebben. Hoe groter het aantal gemeenschappelijke voorouders, hoe groter is het inteeltpercentage. Ook is het inteeltpercentage groter in geval het aantal generaties waarop de gemeenschappelijke voorouders in de stamboom van het betreffende kitten is verwijderd minder is.
Kort samengevat betekent dit dus, dat bij inteelt beide ouders meer dan gemiddeld overeenkomstige genen hebben. Op de stamboom van een kitten staan slechts de eerste vijf generaties vermeld. Die worden dan ook meegenomen bij een inteeltberekening. Je kunt er dus vanuit gaan dat het werkelijke inteeltpercentage hoger is, wanneer in de berekening meer of zelfs alle generaties zouden worden meegenomen. Dit kan je makkelijk uitrekeningen in pawpeds

Verwantschap

De definitie van verwantschap is de mate waarin een kitten genen gemeenschappelijk heeft met de gemiddelde genenopbouw in de totale populatie. Als een stamboom is opgebouwd uit katten die veel invloed op de fokkerij hebben of hebben gehad, dan heeft het kitten dus een hoog verwantschapspercentage.  Dat betekent dat wanneer een kater veel gebruikt wordt –worden er bijvoorbeeld veel buitendekkingen gegeven met de kater – dan stijgt zijn verwantschapspercentage.

Inteelt en verwantschap tussen 2 katten percentages
Vader – dochter 50 % Deze combinatie maak je niet
Grootouder – dochter 25 % Deze combinatie maak je niet
Overgrootouder – dochter 12,5 % Deze combinatie kan eventueel
Broer – zus 50 % Deze combinatie maak je niet
Half broer – zus 25 % Deze combinatie maak je niet
Neef – nicht 12,5 Deze combinatie kan eventueel

Kleuren

De Black tabby spotted Savannah is de meest populaire en het meest voorkomende gefokte kleur. Dit heeft te maken met dat de black tabby spotted kleur genen dominant zijn over de andere kleuren. Dit heeft te maken met het feit dat de black tabby spotted kleuren het dichts bij de kleuren van de serval komen.
Over het algemeen heeft de black tabby spotted kleur of een warme of een koele ondertoon die in verschillende variëteiten voor komen. Al deze variëteiten zijn erkend door de TICA.

De black tabby spotted savannah heeft, donkerbruine tot zwarte spots. Zwarte lippen en donkere traanstrepen, het is gewenst dat de traanstrepen doorlopen naar de neus. De neus kan roze zijn omringt door een zwarte lijn, geheel zwart zijn of een zwarte neus met een roze lijn in het midden. Een black tabby spotted savannah heeft altijd diep zwart tot heel donkerbruine voetzooltjes.

De kleur zilver bij de Savannah is het resultaat van het remmende gen dat de productie van melanine stopt (inhibitor) Het is dus eigenlijk geen kleur maar juist het ontbreken van kleur.

Zilver is een dominant gen dat houd in als je zilveren Savannahs wilt fokken moet een van de ouders zilver moet zijn, zilver kan je niet dragen. Wel word meestal het mooiste zilver resultaten behaald wanneer beide ouders zilver zijn.

Dan is er nog een verschil tussen de homozygoot en heterozygoot. Homozygoot zal altijd zilver geven de  heterozygoot kan zowel zilver als andere kleur doorgeven.

De black smoke is de zeldzaamste van alle erkende kleuren, omdat het moeilijker te produceren is en het minder bekend is. De Silver Spotted Savannah is zilver met het tabby-gen, waar de black smoke Savannah zilver is met het vaste gen. Net als bij de melanistic Savannah is het onderliggende gespotte patroon zichtbaar.

De smoke is een non-Agouti kat met het Inhibitor gen.
De silver is een Agouti kat met het Inhibitor gen.

Golden is de “tegenhanger’ van silver, en omvat katten met een warm goudkleurige vacht. Een golden heeft zijn gouden tint te danken aan de crème kleurige ondervacht, de vacht is warm goud /geel. Wanneer deze haarpunt zwart is ontstaat de prachtige goudkleurige vacht. De term golden kan in sommige gevallen foutief zijn, aangezien een blauw of lilac golden er helemaal niet goudkleurig uitziet. Er zijn verschillende varianten te onderscheiden wat betreft golden.

  • golden tabby
  • golden shaded
  • golden chinchilla.

Een golden tabby is in feite een gewone tabby met een enigszins vervaagt tabby patroon, en een warm gekleurde agouti ondergrond.  Een shaded golden is te vergelijken met een shaded silver, de haren zijn goud/geel met een 1/3 tot 1/4 gekleurde top. Voor een golden chinchilla geld het zelfde, de haren zijn goud/geel met een voor 1/8ste deel gekleurde top.
De kleur golden werkt hetzelfde als zilver, golden is een dominante kleur en om golden te krijgen moet een van de ouders golden zijn.

Om melanistic Savannahs te fokken heb je ouders nodig die beide het Black Smoke / melanistic gen dragen of zwart zijn om zwarte nakomelingen te produceren. Als één van de ouders niet het zwarte gen draagt, dan krijg je je NOOIT zwarte nakomelingen. Houd er rekening mee dat als je een melanistic of een melanistic drager met een Black Smoke fokt, de kans groter is om alleen Black Smoke te krijgen. Smoke kleur (genetisch zilver) is homozygoot (dominant) over de zwarte kleur).

Seal lynx: Kan zowel het spotted als het marbled patroon zijn maar dit op een lichte ondergrondkleur, ivoorkleurig, crème of licht gebronsd. De oogkleur moet aqua (blauw) zijn. Een Seal Lynx bengaal bezit twee genen van de Siamese kat.

Seal sepia: Kan zowel het spotted als het marbled patroon zijn op een ivoorkleurig, crème of licht gebronsde ondergrondkleur. De ogen zijn goudkleurig. De Seal Sepia bezit twee genen van de Burmese kat.

Het gen dat de verdunningsfactor wordt genoemd, bepaalt of zwart en rood er als zwart en rood uit zien, of dat deze kleuren verdund is als blauw en créme.

Het gen van de verdunningsfactor heeft 2 chromosomen. Om de verdunning te zien (blauw of creme), moet een kat van beide ouders een chromosoom voor verdunning hebben geërfd.

Heeft een kat maar 1 chromosoom voor verdunning, dan zie je daar aan de buitenkant niets van. Dit heet recessief vererven er zijn twee chromosomen nodig voor deze eigenschap om hem te openbaren.

Simpel gezien bestaan er maar 2 haarkleuren: zwart en rood
Kleuren als blauw, créme en amber zijn het gevolg van andere genen op de kleuren zwart en rood.
Wit en met wit liggen op nog weer andere genen vastgelegd.

De basis haarkleur (zwart of rood) van een kat ligt vastgelegd op het X-chromosoom
Dat houdt in dat poesjes twee keer een kleur toegedeeld krijgen, want zij hebben twee X-chromosomen. Van elke ouder krijgen poesjes X-chromosoom en dus erven ze ook van elke ouder een kleur. Om die reden kunnen poesjes meerdere kleuren hebben (lapjes poezen)

Voorbeeld: vader is effen rood, moeder is effen zwart.
De kitten vrouwtjes zullen tortie zijn (zwart en rood), aangezien ze een X-chromosoom van hun vader erven waar de kleur rood aan verbonden is, en van hun moeder een X-chromosoom waaraan de kleur zwart verbonden is.

Katers daarentegen erven het Y-chromosoom van hun vader, en zullen de kleur van hun vader dus nooit kunnen erven. Het enige X-chromosoom dat zij krijgen, erven ze van hun moeder en erven daarmee dus tegelijkertijd de kleur van hun moeder, of een van haar kleuren als zij meerkleurig is (tortie).

Patroon

Tabby-patronen

Tabby’s staan ​​bij de meeste mensen bekent als de ‘cyperse’ oftewel getijgerde katten. Met tabby wordt dan ook het ‘streepjes’-patroon van een kat bedoeld. Men kan vier verschillende tabby patronen onderscheiden, dit zijn: gestreept tabby mackerel), gevlekt tabby spotted), gemarmerd tabby blotched) en ticked tabby, dat lijkt op de wildkleur van een konijn. De vergelijking tabby is het ‘streepjes’-patroon van de kat is dus niez volledig juist. Tabbies komen voor in alle basiskleuren. Zowel zwart, blauw, chocolate, lilac, cinnamon, fawn, rood als crème. De basiskleur is bij een tabby het beste terug te vinden op de staart (punt).

Tabby Makreel: (gestreept) is het meest bekend, en meest typisch patroon bij katten. lange, kleine, verticaal lopende strepen over het lichaam. Makreel tabby doet denken aan de tekening van een tijger.

Tabby Spotted: (gevlekt) is een soort variatie op makreel tabby. De verticale strepen zijn bij het gespot patroon onderbroken. Hierdoor ontstaan ​​regelmatige kleine vlekjes.

Tabby Blotched: (gemarmerd) bestaat uit dikke onregelmatige strepen en vlekken. De tekening moet symmetrisch zijn aan beide kanten van het lichaam. Over de rug moeten drie dikke evenwijdige strepen lopen, die beide helften ‘van elkaar scheiden. Op de flanken moet altijd een soort te herkennen zijn.

Tabby Ticked: Voor een vacht waarvan elk afzonderlijk haar meerdere donkere (dwarse) banden/strepen vertoont. Dit wordt ticking of agouti genoemd (zie foto). De ticking is ook de basiskleur (achtergrondkleur) van alle tabby’s, de effen gekleurde (non-agouti) haren die in de ticking vacht voorkomen,zorgen dan voor het tabby-patroon. Maar soms vertoont de vacht géén effen haren,en is de kat volledig ticked (bv bij de abessijn). De onderkant van de pootjes is donker, en soms is er ook een donkere streep op de ruggegraat merkbaar,alsook de staartpunt is donker.

Het marblepatroon vererft recessief ten opzichte van het spotted patroon. Marble en spotted komen soms in hetzelfde nest voor bij Savannahs.
De kleureisen voor de marble zijn hetzelfde als voor de gevlekte Savannah. De marbles hebben vaak een warmere grondkleur dan hun gevlekte nestgenoten, en door de grotere aftekening hebben zij vaak een scherper contrast met minder ticking, ook word een marble vaker groter.

De tekening op de schouder van een marble is zo mogelijk nog kleuriger dan de rest van de aftekening. Zo kunnen ook driekleurige marbles ontstaan.
De oriëntatie van de aftekeningen moet zo min mogelijk gelijkenis vertonen met de classic tabby ‘bulls-eye’ tekening. De beste marmertekening is zo horizontaal of vloeiend mogelijk.

Marble word afgeraden om mee te fokken bij de Savannah, omdat dit geen erkend patroon is.

Zwarte neuzen bij Savannahs

Bij Savannah komen zwarte en roze neuzen voor, dit is een recessief gen. Recessief betekend dat ze drager zijn van dit gen, het kan dus tot uiting komen ook al hebben beide ouders geen zwarte neus maar dragen wel beide dit gen.

Een kitten zal altijd drager zijn van het zwarte neuzen gen als een van de ouders een zwarte neus heeft.

Kater Poes Kans
Zwarte neus Zwarte neus Je hebt kans op zwarte neus, de kittens zijn allemaal drager
Zwarte neus Roze neus (draagt het gen wel) Je hebt kans op zwarte neus, de kittens zijn allemaal drager
Zwarte neus Roze neus (draagt het gen niet) Alle kittens hebben roze neus, de kittens zijn allemaal drager
Roze neus (draagt het gen niet) Roze neus (draagt het gen niet) Alle kittens hebben roze neus en dragen dit gen niet.
Roze neus (draagt het gen niet) Roze neus (draagt het gen wel) Alle kittens hebben roze neus en er is 50% kans dat ze dit gen dragen

Lockets bij Savannahs

Bij Savannah komen helaas lockets voor, dit is een fout in het rasstandaard. Een locket is een witte vlek ergens op de Savannah. Dit kan zijn onder de kin, op de borst, tussen de achterpoten, onder de oksels en op de schouder. De meest voorkomende is onder de kin en tussen de achterpoten.

Een locket kan variëren qua grote, van een paar witte haren tot duidelijke witte vlekken. Ook de locket is een dominant gen. dit houd in dat er ergens op de ouderdieren 1 of meerdere witte haren aanwezig moeten zijn.

Lockets zijn moeilijk eruit te fokken, omdat soms dat ene haartje niet goed zichtbaar is. Ga je naar show met een kat die een lockets heeft dan krijg je hier minpunten voor.

Geschreven door CatVision & HorizonCats